بابارحیم مشرب نینگ مزاری


يېزىلغان ۋاقىت: 09/11/2010 ئاپتور: GünTürk
2 سەيلەو لر
i

Quantcast

اشکمش ده

افغانستان نینگ شما لی ولایت لری همده کابل، هرات وبادغیس کبی ولایت لرده یشید یگن کوپ ملیون لیک اوزبیک لر وباشقه تورکی خلق لر آره سیده بابارحیم مشرب نینگ نامی حرمت بیلن تیل گه آلینیب،     اوزبیکچه ودری تیلیده گی شعـر لری مَراق بیلن اوقیله دی.    ،     کوپ مرتبه چا پ ا یتیلگن. شونینگدیک، « مبدأ نور » نامی بیلن اونینگ قلمیگه منسوب اثرنینگ قولیازمه لری هم کوپ تاپیله دی. بوندن یریم عصر آلدین زمانوی مکتب لر آزلیگی سببلی شمالی ولایت لرده با له لر – اوغیل  –  قیزلر محلی مدرسه لرده اوقیب سواد چیقریشردی. کوپینچه شهر محله لریده، اها لی ضرورتی گه کوره، اوغیل – قیزلر اوچون آزمی کوپ می مد رسه لربولردی. اوغیل لر مدرسه لریده آخـوند لر وقیز لرمکتب لریده بی بی آتون لر ( معلمه لر ) درس بیرردیلر. بیزنینگ شهری میز سرپل (سرپل ولایتی نینگ مرکزی) مکتب لریده، قرآن کریم، تورلی دینی کتاب لر، شعـری اثر لر، اوزبیک ودری تیل لریده اوقیتیلردی. اولرقطاریده حافظ، نوائی، بیدل، هویدا دیوان لری وبعـضأ صوفی الله یار وبابارحیم مشرب کتا ب لری هم اوقیتیلردی. وقت اوتیشی بیلن زمانوی مکتب لر کوپه ییشی نتیجه سیده اوشبو محلی مکتب لرنینگ کتته قسمی ترقه لیب کیتدی.

اوزبیکلربابارحیم مشرب نی بیر ولی (خدا نینگ دوستی) و کشف وکرامت ایگه سی صفتیده تنیشیب، اوندن صادر بولگن کرامت لر باره سیده کوپ گپیریشه دی.

بیرانسان گه نسبتأ عـقیده واخلا ص حد د ن آشگنده اوشه انسا ن یوکسک درجه گه کوتریلیب، مقد س ذات لر قطارید ن اورین تاپه دی. خلق اونگه اینا نیب، سیغـینه دی واوند ن ا وز مشکل لرینی ییچیب بیریش اوچون یاردم سوریدی.

بابارحیم مشرب گه نسبت بیریلگن عادی بولمه گن تورلی تومن حاد ثه لر بعـضأ حیاتی نینگ بیرقسمیگه عا دی بولمگن توس بیره دی واونینگ سیماسی تیوه ره گیده بیر مقد س ها له ( قـوتن ) یره ته دی.

مولانا جلال الدین رومی، عمادا لد ین نسیمی، خواجه احمد یسوی کبی بویوک ذات لرنینگ حیاتی انه شونداق عجایب ماجرا لر، عادی بولمگن واقعه لر و ایرتک سیما ن  حا دثه لربیلن قوشیلیب کیتگن.

افغانستان شمالی ولایتلری اهالیسی آره سیده شاه مشرب نینگ مونچه شهرت ومحبوبیت قازانگنی گه سبب اولأ اونینگ هر ایککی تیل (تورکی و دری تیللری) ده یازگن شیرین، تکلف سیزوخلق تیلیگه یقین شعـر لری بولسه، ایککینچیدن، اونینگ عمر آخریده بلخ شهریگه قیلگن سفری واوشه ییرده شهید بولگنی دیر.

بابارحیم مشرب تورلی – تومن ملک لرنی کیزیب، حیاتی نینگ آخرگی پیت لریده بلخ شهریگه کیله دی، اوییرده گی اد یبلروملا لر بیلن اوچره شیب، بلخ و قندز حکمداری محمود خان بیلن ملاقاتده بوله دی.

مشرب اوز زمانه سی نینگ ییریک عا لم وعارفی صفتیده هیچ قچان  حقیقتدن واز کیچمس وناحق قه تسلیم بولمس ایدی. ا و قه ییرگه بارمه سین، ریایی شیخ لر، عمل سیز ملا لرو خلق جا نی گه بلا بولگن ظا لم شاه لر و حا کم لرگه قرشی توریب، بعـضأ توغریدن توغـری وبعـضأ هجوی طرزده اولرنینگ حقیقی قیا فه سینی آچیب بیرردی، عدا لت و انسا ن پرورلیک غا یه سینی ایلگری سوریب، وحدة الوجود توشونچه لرینی ترنم قیلردی.

محمود خا ن اطرا فیده ییغـیلگن دین ماهیتیدن خبر سیز عا لم سیما ن کیشی لر، اونینگ ایرک سیورلیک و عدالت پرورلیک غایه لریگه قرشی توریب، محمود خا ن نی  شاعـر نی اولدیریشگه تحریک قیله دیلر.

بابارحیم مشرب، 1711 ییل قشری ( یوزه کی ) و متعصب روحانیلرفتوا سی بیلن محمود خان فرمانیگه کوره بلخ شهریده دارگه آسیب اولدیریلدی و جسدی اوشه ییرده د فن قیلیندی.

هندوستانده باسیلگن شاه مشرب نمنگانی دیوانی نینگ آخریده یازیلیشی چه، بیرآز  مدتدن کیین شاعرنینگ حامی و مریدلری کیلیب،  محمود خاندن قصا ص آ له             د یلرومشرب نینگ جسدی نی اونینگ آلدین قیلگن وصیتی گه کوره، بلخ د ن اشکنمش (اشکمش) شهریگه آلیب باریب کومه دیلر. اما بعـضی بیرروایتلرگه قره گنده، مشرب بیرکیچه محمود خا ن نینگ وزیری مسعـود نینگ توشیگه کیریب، اونگه مینینگ جسد یم نی اشکمش گه آلیب باریب کومگین، دیب بویوره دی.

حاضر گه چه  بلخ  شهریده « جوانمرد قصاب » دیگن مشهور زیارتگاه یقینیده مشرب نینگ بیرینچی قبری توره دی. ایل اونی بیر مقد س مزار صفتیده  حرمت  قیلیب،  تورلی  جایلرد ن  اونی  زیارت  قیلیش ا وچون کیلیشه دی. امابو عارف شاعرنینگ حقیقی ابدی یاتر جایی اشکمش شهریده دیر.

اشکمش تخار ولایتی نینگ بیر کیچیک شهری بولیب، قدیمدن وزوالین نامی بیلن شهرت تاپگن. آریا نا دائرة المعارف، 3 جلد، 177 بیتیده بیریلگن معلوماتگه قره گنده، اشکمش شهری خان آباد شهریدن 30 کیلومتر مسا فه ده، اشکمش دریا سی نینگ یا نیده واقع بولگن. اونینگ غربی تما نیده خا ن آباد شهری وشوراب چولی جا یلشگن. ایلگری خان آباد – نهرین  – کابل یولی شو دشتد ن اوتردی.

اشکمش نینگ شما ل وجنوب تا مانلریده تا ش و توپرا قد  ن ترکیب تاپگن کچیک تاغ لر توته شیب، شما لیده تالقان شهری، شرقیده خوست وفرنگ تومنی، شما ل شرقی ده فرخار تومنی توره دی.

اقلیمی قوروق اسسیق، اشکمش دریا سی ، خوست وفرنگ تاغلریدن سرچینه آلیب اشکمش د ن اوته دی و بیش یریم کیلومتر دن کیین خا ن آبا د دریا سیگه توکیله دی. بودریا کوپینچه قوریق بولیب، فقط یاغینگر چیلیک و سیل فصلیده اونده سو آقه دی.

اشکمش ده ایکینچیلیک کوپینچه دیمه (للمی) بولیب، بوغدای، ارپه، نخود، تربوز وقاوون ایکیله دی. شهر چه نینگ غربی تامانیده تاش کومیر کانی بار. اوند ن هر ییل 250 تن گه یقین تاش کومیرقازیب چیقریلیب، بغلان ده گی قند فابریکه سی اوچون کوکس (تاش کومیرنینگ توری) گه ایلنتیریلر دی و قسمأ اهالی احتیاجیگه ایشله تیلر دی.

آ لما نیه لیک اروین گروش بوخ « ا فغانستا ن جفرافیه سی » ناملی کتابیده، باشقه شهر لرقطاریده، اشکمش باره سیده هم قیسقه چه قیلیب قوییده گی معـلوما ت نی بیرگن:

تخار ولایتی نینگ جنوبی ساحه لریده ایککیته کیچیک بازار اورین توتگن  – اشکمش وفرخار. اشکمش نینگ ایسکی بازاری نهرین وفرخاردریا لری اورته سیده گی ییرلرده شهری خصوصیت لربیلن جایلشگن بولیب 200  ته دکا ن و8 ته سرا یی بار .

افغانستان ده سرای مارکیت سیمان کتته جای بولیب، تورت تامانی خانه لربیلن اورلگن بوله دی. اوندن، کتته شهرلرده مارکیت ومسافرخانه صفتیده، کچیک شهرلرده مسا فرخانه، گراج و بازارچیلر اولاولرینی سقلش مقصدیده استفاده قیلینه دی.

کتاب مؤ لفی 73–1972ییل لری اوشبو شهرنی کوریب اوتگن. او انچه گینه آباد بولیب، اونده 45 – 40 مینگ اهالی یشردی. اولرنینگ 70 فیصدی اوزبیک و30 فیصدی تاجک لر ایدی. احتما ل، اوروشلردن سونگ احوا ل باشقه چه راق دیر. انه شوندی بیر منطقه ده، اشکمش شهرچه سید ن بیریریم کیلومتر شرق تامانده اوزبیکلر نینگ سلطان العارفین، برهان المحققین وزبدة المتکلمین شاعری مولانا مشرب نینگ مقبره سی جایلشگن. مقبره خام خشت دن قوریلگن گنبذ لی بنابولیب، تربت نینگ اوزی هم لایدن یسلگن. قبرنینگ تیپه سیده عرب تیلیده یازیلگن بیرتاش لوحه کیشی دقتینی اوزیگه تارته دی.

مقبره نینگ غربی تا ما نیدن چیقه دیگن بولاق کتته ( 100x    100متر) حوض گه توکیلیب، اوندن شهرگه قرب آقه دی. حوض مقبره دن 10 متر مسا فه ده واقع بولگن. یازده سووی سلقین وقیشده ایسسیق. حوض نینگ تیوره گیده بلند درخت لر قدکوترگن. یازپیت لری اهالی دم آلیش اوچون اوییرگه باره دی. مقبره نینگ اطرافینی 3–2 توت درختی بیزب توره دی.

اشکمش اها لی سی واونگه یقین منطقه لر اولوسی شاه مشرب نی اولوغ عا لم شیخ دیب تنیشه دی. اونینگ اوزبیکچه ودری شعـرلری قادریه طریقتی پیرولری تاما نید ن جهرلرده آهنگ بیلن اوقیله دی.

شاه مشرب مخلص لری اونینگ قبرینی همیشه زیارت قیلیب توریشه دی، اینیقسه چهارشنبه کونلری عیا ل لرنینگ سا نی کوپیه دی. زایره لر شاه مشرب روحا نیتی د ن حاجت تیلب، اوز مشکل لرینی حل قیلیش امیدیده بوله د یلر. کتته باغ ده نذروخیرات اوتکزیب د م الیشه دی.

نیچه ییل لر مقد م بعـضی بیر شیخ لر بومقبره ده چیلله اولتیریب، معـنوی کمالات قیدیرردیلر. شوندی قیلیب، بابارحیم مشرب، بواولوغ شاعر وعارف اوزیوکسک روح، عارفانه ورندانه شعـرلری بیلن مخلص لر قلبیده یشیدی، مینگ لب مستمند کیشی لر اوچون روحی تیینچ ومعـنوی یارد مچی صفتیده خد مت قیلیب کیله دی.

بابارحیم مشرب نینگ تربتی اشکمش ده، بابرمیرزانینگ قبری کابل ده، حضرت امیرعلیشیرنوایی، گوهرشا دبیگم وسلطان حسین میرزا بایقرا نینگ ابدی یاتر جایلری هرات شهریده، اولرنینگ معـنویت لری بیلن بیرگه افغانستان واوزبیکستان خلق لرینی کمَلَک کوپریک بولیب بیربیریگه چمبرچس باغلب توریب، دوست لیک نی مستحکم لش عاملی بولیب کیلماقده.

مقاله آخریده شونی هم قید ایتیب اوتیش کیره ک که، اوزبیکستان ده بواولوغوارشاعر وعارف توغـیلگن کونی نینگ 350 ییل لیگی طنطنه لی مراسم بیلن نشان لندی. افغانستان ده سیا سی واجتماعی شرایط آغربولگنی گه قره مسدن، امیرعلیشیر نوایی فرهنگی ( مدنی ) اویوشمه سی نینگ بلخ  ولایتیده گی بولیمی اوشبوتاریخی  سنه نی اعزاز لش مقصدیده « گزیده ای از اشعارمشرب» نامی بیلن مشرب نینگ تنلنگن دری واوزبیکچه شعـرلری مجموعه سینی، اونینگ صورتی بیلن، مراسم دن بیرنیچه آی مقدم نشردن چیقردی.

بومجموعه نی بلخ ولایتی ده نوایی فرهنگی اویوشمه سی نینگ رئیسی ژورنا لیست عبدالله روئین نشرگه تیارله دی. « مولانا مشرب ترجمۀ حا لی توغری سیده بیرنیچه سوز » یازیب اونینگ قیسقه چه ترجمه حا لینی بیان ایتگن. بلخ ولایتی ده گی یازوچی لراویوشمه سی نینگ رئیسی صالح محمد خلیق ایسه « رندلراوروغیدن بیرایرکین انسان» سرلوحه لی مقد مه سیده مشرب نینگ شعـری قریحه سی وعرفان ده توتگن یوکسک مقامینی قیسقه چه یاریته دی. مجموعه 1991 ییل آخرلریده بلخ ولایت باسمه خانه سیده نشردن چیقریلگن.

مشرب نینگ شعرلریدن بیر ایککی نمونه:

تارتسم بیر آه درد بیلن محشرینگ کویَر

قیلسم فغان، بولاغی قوریب کوثرینگ کویَر

قاچ آسمان پناگه یشین، پیکرینگ کویَر

ای جبرئیل ییغ ایمدی اوزینگنی پرینگ کویر

بیدرد سن، فرشته سن و عشقدن یراغ.

اناالحق گوی ایجادم، تجلّی پرورعشقم

مدام از خون منصورم میی درساغرعشقم

نه از کفرم تمنّایی، نه از اسلامم امیدی

ندانم کعبه و بتخانه ازهم، کافرعشقم

سر به جیب خویش بردم ازعدم بازآمدم

مظهر ذات اَلَستم، یکتن اوتاد آمدم

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

ایسلتمه:

بابا رحیم مشرب قبری نینگ موقعیتی باره سیده، تخارلیک دوستیمیزحرمتلی رحمت الله حسن بیرگن معلوماتلردن فایده لنیلدی.

پروفیسورشرعی جوزجانی

منبع: گونی تورکستان

Short URL: http://www.turkicpress.com/tur/?p=406

Posted by on Nov 16 2010. Filed under اولوس, تورک دنیاسیدن خبرلر. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry

You must be logged in to post a comment Login

 نامه سرگشاده مردم هزاره از سراسر جهان به نهادهای دفاع از حقوق بشر، شخصیت های شناخته شده و مقامات بین المللی

Search Archive

Search by Date
Search by Category
Search with Google

Photo Gallery

 نامه سرگشاده مردم هزاره از سراسر جهان به نهادهای دفاع از حقوق بشر، شخصیت های شناخته شده و مقامات بین المللی
ورود | Designed by Gabfire themes